Aylara Göre Bahçe Bakımı Nasıl Yapılır

Bahçede doğru işi yanlış zamanda yapmak, hiç yapmamaktan daha fazla sorun çıkarabilir. Takvim bu yüzden bir hatırlatıcıdır; kesin bir uygulama tarihi değildir. Türkiye’de kıyı, iç kesim ve yüksek rakımlı bahçelerde don riski, yağış ve toprağın ısınması aynı zamanda değişmez. Aşağıdaki aylık planı, bahçenizdeki bitkilerin türüne ve o haftanın koşullarına göre öne alın ya da erteleyin.

Takvimi bahçenize nasıl uyarlarsınız?

Bir işe başlamadan önce üç soruya cevap verin: Gece don bekleniyor mu? Toprak donmuş, suya doymuş veya aşırı kuru mu? Bitki bu işlem için uygun gelişme döneminde mi? Tohum ve fide etiketindeki yetiştirme bilgileri ile yerel hava tahmini, yalnızca ay adına bakmaktan daha yol göstericidir. Aynı bahçenin rüzgâr alan köşesiyle korunaklı duvar dibi de farklı koşullara sahip olabilir.

Budamayı bütün ağaçlar için aynı aya yerleştirmeyin. Ağacın türü, yaşı ve yetiştirilme şekli önemlidir. Örneğin Royal Horticultural Society (RHS), şeftalide hastalık riskini azaltmak için ilkbahar veya yaz budamasını ele alır. Bu nedenle ocak, şubat veya ekim için genel bir “bütün ağaçları budayın” önerisi doğru olmaz. Türü belli olmayan bir ağaçta kesim yapmadan önce ona özgü rehberi inceleyin; büyük dallar ve yüksekte çalışma için uzman desteği alın. RHS: şeftali yetiştirme ve budama rehberi.

Ocak: Don riskini izleyin

Don bekleniyorsa hassas dış mekân bitkilerinin korunmasını değerlendirin. Bahçecilik için hazırlanmış, hava geçiren don örtüsü hafif soğuklara karşı destek sağlayabilir; her bitkiyi her sıcaklıkta koruyan bir çözüm değildir. Örtüyü bitkiyi ezmeden yerleştirip rüzgârda açılmayacak biçimde sabitleyin. Yoğun don döneminde koruma ihtiyacı, bitkinin türüne ve bulunduğu yere göre artabilir. Donmuş toprağı işlemeyi erteleyin.

Bu ayın kontrolü: Örtü gerekip gerekmediğini gündüz sıcaklığıyla değil, gece tahmini ve bitkinin dayanıklılığıyla birlikte değerlendirin.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Şubat: Dikim alanını koşullar uygunsa hazırlayın

Bahar için ayırdığınız boş yatağı inceleyin. Toprak işlenebilir durumdaysa ve gerçekten sıkışmışsa, mevcut bitkilerin köklerine yaklaşmadan bahçe çatalıyla sınırlı bir gevşetme yapabilirsiniz. Her yıl bütün bahçeyi derinden kazmak gerekmez. Çatala ağır çamur yapışıyor veya yüzeyde su birikiyorsa beklemek daha doğru olur. Fidanların bahçeye uygunluğu ile dikim zamanını satın almadan önce kontrol edin.

Bu ayın kontrolü: Bu ay için otomatik gübreleme ve bütün ağaçlarda budama planı yapmayın.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Mart: Olgun kompostu değerlendirin

Toprak donmamış ve suya doymamışsa, uygun yataklarda olgun kompostu yüzeye yayarak toprağın organik madde içeriğini destekleyebilirsiniz. Mevcut bitkilerin gövdelerini ve yeni sürgünlerini örtmeyin. Taze mutfak artıklarını veya henüz ayrışmamış bahçe atıklarını hazır kompost gibi kullanmayın. İlkbaharda açan lale, nergis ve sümbül soğanları için genel dikim dönemi sonbahardır; mart ayında açmış olmaları, yeni soğanları dikmek için doğru zamanda olduğunuzu göstermez.

Bu ayın kontrolü: Soğuk devam ediyorsa bahar görünümüne aldanıp dona hassas fideleri dışarı dikmeyin.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Nisan: Bahar dikiminde bitkinin türünü esas alın

Bulunduğunuz koşullara uygun, dış mekâna alışmış bahar bitkilerini dikim planına alabilirsiniz. Yerlerini, etiketteki güneş isteğine ve erişkin boyuna göre belirleyin; küçük görünen fidelerin ileride kaplayacağı alanı hesaba katın. Dikim aralığı için bitkiye özgü bilgiyi kullanın. İçeride yetişmiş hassas fidelerin doğrudan bahçeye çıkarılması ayrı bir hazırlık gerektirir; dışarıya alışmış olmaları da onları dona dayanıklı yapmaz.

Bu ayın kontrolü: Gece don riski varsa yaz sebzeleri için kalıcı dış mekân dikimini erteleyin.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Mayıs: Yaz sebzelerini don riski geçince dikin

Domates, biber ve salatalık fideleri için mayıs her bölgede otomatik başlangıç tarihi değildir. Don riski geçtikten ve toprak bitkiye uygun duruma geldikten sonra dış mekâna alışmış fideleri değerlendirin. Çeşide uygun aralıklarla dikim yapın; kökleri zorlayarak birbirine çok yakın yerleştirmeyin. Sırık domates gibi destek isteyen çeşitlerin ihtiyacını dikim planında hesaba katın. Serada yetiştirme ile açık bahçe takvimini birbirine karıştırmayın.

Bu ayın kontrolü: Fide etiketindeki çeşit, güneş ve dikim aralığı bilgilerini kaybetmemek için bakım notunuza aktarın.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Haziran: Yaprakları ve yeni gelişimi kontrol edin

Bitkilerin yaprak altlarına, yeni sürgünlerine ve genel görünümüne düzenli bakın. Bir böcek görmek tek başına ilaçlama gerekçesi değildir; bahçede yararlı canlılar da bulunur. Hasarın ne olduğunu ve ilerleyip ilerlemediğini not edin. Yaygın veya hızla artan bir sorun varsa bitki türüyle birlikte güvenilir bir yetiştiricilik kaynağına ya da uzmanına danışın. Organik etiketi, bir ilacın her canlı için zararsız olduğu anlamına gelmez.

Bu ayın kontrolü: Belirtinin nedenini bilmeden ilaç veya ev yapımı püskürtme karışımı uygulamayın.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Temmuz: Suyu kök bölgesine yönlendirin

Sulama kararını yalnızca sıcak havaya veya sabit bir günlük saate bağlamayın. Bitkinin türü, kök bölgesindeki nem, yağış ve saksının büyüklüğü birlikte önemlidir. Su gerekiyorsa erken sabah saatlerini tercih edin ve suyu kök bölgesine yönlendirin. Gece boyunca yaprakları ıslak bırakacak sulamayı genel kural yapmayın. Yüzeyi biraz nemli görünen bir yatağın kök bölgesi farklı olabilir; saksı ile bahçe toprağını ayrı değerlendirin.

Bu ayın kontrolü: Yerel su kısıtlamaları varsa sulama planını bunlara göre düzenleyin.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Ağustos: Hasadı olgunluğa göre takip edin

Yaz sebzeleri yetiştiriyorsanız ürünün olgunluğunu düzenli kontrol edin. Domateslerde çeşidin olgun rengi ve meyvenin durumu yol gösterir; bütün çeşitlerin kırmızı olacağını varsaymayın. Meyveyi alırken bitkinin dalını zorlamayın. Hasat zamanını yalnızca ağustos ayına bağlamayın: çeşide, dikim tarihine ve hava koşullarına göre dönem değişir. Bahçenin hâlâ çok sıcak olabileceğini hesaba katın; sonbahar işlerine sırf takvim değişti diye başlamayın.

Bu ayın kontrolü: Bakım notuna hangi çeşidin ne zaman olgunlaştığını eklemek, gelecek yılın planını kolaylaştırır.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Eylül: Sonbahar dikim planını netleştirin

Bahar çiçekleri için soğan almayı düşünüyorsanız önce türün dikim dönemini kontrol edin. Nergis ve sümbül gibi soğanlar için sonbahar planı yapılabilir; lalelerde daha serin sonbahar dönemini beklemek gerekebilir. Dikim derinliği ve aralığında paketteki türe özgü talimatı kullanın. Sonbahar çiçeklerini de ışık ve iklim isteğine göre seçin. Birkaç sıcak gün sürerken kışın geldiğini varsaymayın.

Bu ayın kontrolü: Soğanın türüne uygun dikim dönemi gelmediyse veya koşullar elverişli değilse dikimi erteleyin.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Ekim: Malçı gövdeden uzak tutun

Malç, uygun bitkilerde toprağın üzerini kaplayan koruyucu bir tabakadır. İşlenebilir ve nemli toprağa eşit biçimde yayarken ağacın gövdesi ve kök boğazı çevresinde açık bir alan bırakın. Kabuğa yaslanan bir malç yığını oluşturmayın. Her bitkinin gövde çevresinde nem tutulmasına aynı şekilde dayanmadığını unutmayın; özellikle kuru koşul isteyen türlerde malç seçimini ayrıca değerlendirin.

Bu ayın kontrolü: Bu işi her ağaç için budama zamanı olarak yorumlamayın.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Kasım: Boş yataklarda toprağı koruyun

Hasadı biten boş yataklarda, toprağa ve gelecek dikime uygun malç malzemesiyle yüzeyi korumayı değerlendirin. Katmanı mevcut örtünün durumuna göre ayarlayın; her ay yeni malç eklemek gerekmez. Donmuş veya suya doymuş yüzeye uygulamayı erteleyin. Fotoğraftaki gibi boş bir yatak ile içinde soğanlar, düşük boylu bitkiler veya genç sürgünler bulunan alanı aynı şekilde örtmeyin.

Bu ayın kontrolü: Kışa hazırlık adına ihtiyaç belirlemeden bütün bahçeyi gübrelemeyin.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Aralık: El aletlerinin bakımını gözden geçirin

Daha sakin günlerde el aletlerinin üzerinde kalan toprağı ve bitki artıklarını kontrol edin. Üreticinin bakım talimatına uygun, alete zarar vermeyen bir fırçayla kalıntıları temizleyin. Gevşek sap, çatlak veya aşınma fark ederseniz aleti yeniden kullanmadan önce bakım ihtiyacını değerlendirin. Elektrikli ekipman, bıçak sökme ve bileme işlemleri bu basit temizlik işinden farklıdır; bunlarda ürünün güvenlik talimatı ve gerektiğinde servis desteği esas alınmalıdır.

Bu ayın kontrolü: Aletlerin kuru ve çocukların erişemeyeceği bir yerde saklanması yıl boyunca önemlidir.

İlgili kaynak: RHS yetiştiricilik rehberi.

Gelecek yıl için kısa bir bakım notu tutun

Ayın başında bütün işleri aynı güne sıkıştırmak yerine, bahçenizin o haftaki ihtiyacını seçin. Bakım notunuzda tarih, hava koşulları, bitki türü ve gözleminiz için dört kısa alan yeterlidir. Sonraki yıl aynı tarihi otomatik tekrar etmek yerine bu kayıtları yeni yılın koşullarıyla karşılaştırın.

Bitki türüne göre daha ayrıntılı konular için bahçe bakımı yazılarını inceleyebilirsiniz.

Kaynakların yetiştirme ilkeleri kullanılmıştır; İngiltere için verilen aylık tarihler Türkiye’ye ait kesin bir takvim olarak aktarılmamıştır.