Varis Neden Olur? Nasıl Engellenir?
Bacağınızda belirgin, kıvrımlı bir damar gördüğünüzde “Bu varis mi, ilerler mi?” diye düşünmeniz doğal. Varis çoğu zaman acil bir sorun değildir; yine de ağrı, şişlik veya ciltte değişiklik varsa değerlendirilmelidir. Başlıktaki “engellemek” sözüne de gerçekçi yaklaşmak gerekir: Varisi her durumda kesin olarak önleyen bir yöntem yoktur. Aşağıdaki alışkanlıklar riski ve yakınmaları azaltmaya yardımcı olabilir.
Varis nedir, neden olur?
Bacak toplardamarları kanı kalbe taşır. Damar içindeki tek yönlü kapakçıklar zayıfladığında kanın bir bölümü geriye kaçıp damarda birikebilir. Damar genişler, kıvrılır ve deri altında kabarık görünebilir. Sorun kalp kapakçıklarında değil, toplardamarın kendi kapakçıklarında ortaya çıkar. Küçük, ince “örümcek damarları” ise varisle aynı şey değildir. ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI) ve NHS bu mekanizmayı açıklar.
Kimlerde daha sık görülür?
Aile öyküsü, yaşın ilerlemesi, gebelik, fazla kilo, uzun süre ayakta durma veya oturma varis olasılığını artırabilir. Bu etkenlerden birine sahip olmak mutlaka varis gelişeceği anlamına gelmez. Bacaklarda ağırlık, sızı, kaşıntı ve ayak bileğinde şişlik görülebilir; yakınmalar uzun süre hareketsiz kalınca artabilir. Hiç belirti vermeyen varisler de vardır. NHS’nin risk ve belirti özeti ayrıntılı bilgi sunar.
Günlük yaşamda neler yardımcı olur?
Hareketi düzenli tutun
Yürüyüş gibi düzenli hareket, baldır kaslarının çalışmasına ve kanın bacaklardan yukarı taşınmasına yardımcı olur. Uzun süre aynı yerde oturuyor veya ayakta duruyorsanız ara verip pozisyon değiştirin. Size uygun egzersiz düzeyinden emin değilseniz hekiminize danışın.
Bacakları dinlendirin, genel sağlığı destekleyin
Dinlenirken bacakları rahatça yükseltmek ağırlık ve şişlik hissini hafifletebilir. Size uygun bir kiloyu korumak ve sigara içiyorsanız bırakmak damar sağlığı için de yararlıdır. Dengeli beslenme genel sağlık açısından önem taşır; ancak kiraz, vitamin, bitki çayı veya belirli bir yiyecek varisi tek başına önlemez ya da tedavi etmez. Bu öneriler mevcut varisli damarı ortadan kaldırmaz. NHLBI’nin yaşam tarzı önerileri bu ayrımı vurgular.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Bacakta ağrı, kaşıntı, şişlik, giderek belirginleşen damarlar veya cilt renginde değişim varsa hekime başvurun. İyileşmeyen bir yara da değerlendirilmelidir. Varisli damardan kanama olursa acil yardım alın. Tek bacakta ani şişlik ve ağrı da hızlı değerlendirme gerektirir; buna nefes darlığı veya göğüs ağrısı eşlik ediyorsa acil yardım isteyin. Bu belirtileri sıradan varise bağlamayın. NHS varis rehberi ve NHS derin ven trombozu rehberi uyarı işaretlerini açıklar.
Tedavi gerekiyorsa hangi seçenekler var?
Hekim yakınmaları ve bacakları değerlendirir; gerektiğinde dupleks ultrason ile kan akışını inceler. Yakınmaya göre uygun basınçlı çorap, damar içinden uygulanan ısı tedavisi, köpük enjeksiyonu veya başka işlemler gündeme gelebilir. Basınçlı çorap yakınmaları hafifletebilir ama varisi her zaman ortadan kaldırmaz; doğru tür ve ölçü için sağlık uzmanının önerisi gerekir. NHS tedavi özeti ve NHLBI rehberi seçenekleri açıklar.
